Мұхит Құлмағанбетов: хирургтан кванттық зерттеушіге дейін — inVision U

«Қайдан екеніңнің маңызы жоқ— қай бағытта бара жатқаның маңызды» — Мұхит Құлмағанбетовтің хикаясы

‍

Кейбір ғалымдар дүниенізерттейді. Ал енді біреулері оны қайта ойлап табады. Осы шығарылымның кейіпкері— екінші топтан. Vision Science докторы, кванттық оптика саласының зерттеушісі,кәсіпкер — бұл сөздердің артында тарихта алғаш рет кванттық технологиялардыофтальмологияда қолданып жатқан адам тұр. Оны бұлай жасаудағы мақсаты —журналдағы мақала емес, бір күні көзінен айрылып қалуы мүмкін миллиардтағанадамдарға қол ұшын беру.

Бәрі қалай басталды

‍

Мұхит хирург болды. Бірқарағанда — анық жол, тұрақты мамандық, қоғамның құрметі. Бірақ дәл операциябөлмесінде ол бір нәрсені түсінді: болып қойғанды емдеу — алдын алумен бірдейемес. Көз бізге қоршаған орта туралы ақпараттың 90%-ын береді. Ал сол арнажабыла бастағанда — адам тек көрмей қоймайды. Ол өз дүниесінен айрылады.

‍

Осы түсінік бәрін өзгертті.

‍

Басқалар бармайтын жерге

‍

Мұхитты Гонконгқа шақырғанда —хирургиялық дағдысы үшін емес, инженерлік ойлауы үшін — ол жаңа бір нәрсеніңтабалдырығында тұрғанын сезді. Команда тек диагноздарды ғана емес, физиканы датүсінетін адамды іздеді. Тек көзде не болып жатқанын білмейтін, сол нәрсеніөлшейтін құрал жасай алатын адамды.

‍

Солай медицина мен кванттықғылымның қиылысында жол басталды. Әлемдегі алғашқылардың бірі. Дайын картасызжәне нәтижесі кепілдендірілмеген.

‍

«Қайдан екеніңнің маңызы жоқ— қай бағытта бара жатқаның маңызды,» — дейді Мұхит. Бұл шабыттандыру сөзіемес. Бұл оның өмірбаянының сөзбе-сөз сипаттамасы.

‍

Хирург көзімен кванттық дүние

‍

Кванттық ғылым XX ғасырдыңбасында пайда болды — және ұзақ уақыт медицинадан бөлек өмір сүрді. Фотондар —жарық бөлшектері — тек классикалық физика заңдарымен қозғалмайды. Олардыңпараметрлері бар: спектр, поляризация, шырмалу. Мұхит бұрын ешкім сұрамағансұрақ қойды: модификацияланған фотонды көзге бағытсаң — ол нені көрсетер еді?

‍

Көздің түбінде тор қабаторналасқан. Онда — жарықты қабылдайтын аксондар, жасушалар. Сол жердемолекулалық пигмент де бар — ол адам бір нәрсенің дұрыс емес екенін байқамайтұрып-ақ өзгере бастайды. Нақты кванттық параметрлер бар жарықты соған бағытта— молекулалық деңгейдегі өзгерістерді бүгінгі бар кез келген құралдан бұрынбайқауға болады.

‍

Дәл осы оның зерттеуініңнегізіне айналды. Инвазивсіз. Ауырусыз. Операциясыз. Тек жарық — және біздебұрын болмаған ақпарат.

‍

Офтальмологияны өзгертетін құрылғы

‍

Мұхит қазір молекулалықдегенерацияны диагностикалауға арналған аппарат жасауда — бұл біздіңзаманымыздың ең маңызды әлеуметтік аурулардың бірі. Оңдаған жүз миллион адамбұдан зардап шегеді. Көпшілігі мұны тым кеш біледі: орталық көру жойылабастаған кезде.

‍

Мәселе мынада: қазір мұны ертекезеңде анықтайтын құрал жоқ. Жалғыз бар әдіс — микроскоп — бір ғана өлшембереді. Мұхит басқасын жасауда: 5–10 жылдан кейін әр офтальмологтың кабинетіндетұратын құрылғы. Прототип дайын. Алда — клиникалық зерттеулер, тәуелсіз верификация,реттеушілер. Жол ұзақ. Бірақ ол басталды.

‍

Қатар — Eye AI стартапы. Көружоғалуы мен туннельдік көрудің ерте диагностикасына арналған бағдарламалықшешім. Идея қарапайым және бір мезгілде революциялық: диагнозды ертереканықтаған дұрыс, кейін емдеу іздегеннен.

‍

«Егер миллиардтаған көзгекөмектесе алсам — қазақстандықтарға да сөзсіз көмектесемін,» — дейді олдабылсыз. Жұмыс тапсырмасы ретінде ғана.

‍

Білу және білмеу туралы

‍

Мұхит өз дәрісінде көпшіліктітаңғалдырған нәрсені айтты:

«Ең маңызды нәрсе — өзіміздіңақымақ екенімізді түсіну. Және мүмкіндігінше жиі сұрақ қою.»

‍

Мұның артында өзін-өзі кемсітужоқ, бар болғаны ғалымның нақты ұстанымы: бәрін білемін деп ойлайтын адаміздеуді тоқтатады. Білімінің шегін мойындаған адам — алға қарай жүреді.

‍

Сондықтан Мұхит әртүрлі елдердетағылымдамадан өтеді. Сондықтан ол мүмкіндігі болса да хирургияда қалмады. Жәнесондықтан бүгін оның жұмысы кешегісі дейін ешкімнің қазақстандық ғалымдыіздемейтін жерде байқалады.

‍

Мәңгілік туралы

‍

«Мәңгіліктің екі түрі бар —биологиялық және зияткерлік. Биологиялық — бұл балалар. Зияткерлік — бұл білім.Біреу бір күні бізді айтады.»

‍

Мұхит мансапты мансап үшінжасамайды. Ол қалатын нәрсе жасайды. Он жылдан кейін дәрігердің кабинетіндетұратын құрылғы — бұл тек технология ғана емес. Бұл із. Бұл Қазақстандағы бірадамның бір күні дұрыс сұрақ қойып, жауап тапқанша тоқтамағанының дәлелі.

‍

Жаңа бастаушыларға хабар

‍

Еңбек нарығы асып тасып тұр.Шетелдік диплом ешкімді таңғалдырмайды. Мұхит бұл туралы тікелей айтады:маңызды нәрсе — дағды, және сен күн сайын өзің ең үздік екеніңді дәлелдеуіңкерек. Бір рет емес. Күн сайын.

‍

Бірақ ең маңыздысы — бір нәрсежасауға деген ниет. Тек білу ғана емес. Тек дәрежеге ие болу ғана емес. Жасау.Салу. Тексеру. Қателесу және алға жылжу.

‍

«Физика мен аспаптардыңқалай жұмыс жасайтынын түсініп — бәрін жасай аламын: микроскоп, фотоаппарат,қалаған нәрсе,» — дейді ол. Бұл мақтаныш емес. Адам білімді ‘өз’ және‘бөтен’ сала деп бөлуді тоқтатқанда не болатынының сипаттамасы.

‍

Мұхит Құлмағанбетовтің хикаясы —inVision U-дан Voices of Change сериясының бөлігі. Бұл — тек нәтижегежеткен ғана емес, оған қалай жетілетінін қайта ойластырған адамдарменсұхбаттар.

‍

Келесі кім болады? Жаңа хикаяларды бақылаңыз.

‍